/hulpverlening-substitutie

Delen:

Substitutieprogramma:


behandeling met vervangingsmedicatie voor opiaatverslaafden

hulpvragen CAD

Opiaatverslaving (heroïneverslaving) is wereldwijd een belangrijk gezondheidsprobleem. Het gaat hier om een chronische aandoening, met een destructieve leefstijl en met in de meeste gevallen diverse periodes van behandeling en terugval. Blijvend stoppen met heroïnegebruik blijkt voor veel verslaafden moeilijk haalbaar. Over het algemeen is een verslavingsbehandeling gericht op drie belangrijke onderwerpen: het gebruik in kaart brengen en de functies van dit gebruik, het ontwikkelen van alternatieven voor het gebruik en het uitvoeren van terugvalpreventie. Echter, de mate van motivatie van de persoon en het vermogen om te kunnen veranderen bepalen in belangrijke mate het succes van deze drie speerpunten. Hoe chronischer de problemen zijn, hoe meer het vermogen om te veranderen wordt aangetast en hoe moeilijker het wordt om gemotiveerd te blijven.

Substitutiebehandeling kan men definiëren als het onder medisch toezicht toedienen van een medicijn (hier: methadon en buprenorfine) dat verwant is aan de drug die aanvankelijk de verslaving veroorzaakt heeft. Deze opioïde substitutiemiddelen hebben eigenschappen waardoor ze het optreden van onthoudingssymptomen verminderen en de craving (die een erg cruciale rol bij herval speelt) naar heroïne onderdrukken. Deze behandeling bestaat reeds jaren en heeft al in ruime mate bewezen om een aanwinst te zijn in de aanpak van opiaatverslaving. Internationaal onderzoek toonde de effectiviteit aan van substitutiebehandelingen bij het verminderen van criminaliteit, het verminderen van risicofactoren, het verminderen van morbiditeit en mortaliteit, het verminderen van heroïnegebruik, het verminderen van het gebruik van andere illegale drugs, het verhogen van de behandelingsretentie en het verbeteren van de levenskwaliteit inzake tewerkstelling, huisvesting en onderwijs.

Het programma

  1. Een kortdurend ontwenningsprogramma: de medicatie wordt voorgeschreven om gedurende een beperkte periode de ontwenningsverschijnselen op te vangen.
  2. Een ‘onderhoud-naar-ontwenning’-programma: de medicatie wordt voorgeschreven gedurende een hele periode. Na stabilisatie wordt de medicatie erg geleidelijk afgebouwd. Dit programma kan gemakkelijk van enkele maanden tot meerdere jaren duren.
  3. Het klassieke onderhoudsprogramma: de medicatie wordt voor lange tijd voorgeschreven. Het kan soms zeer moeilijk zijn om na een jarenlang substitutieprogramma met methadon of buprenorfine deze medicatie definitief af te bouwen.

Elke behandeling beoogt meer dan enkel een farmacologische behandeling met een substitutiemiddel. Hoe het verloopt met de patiënt hangt ook af van een goed, persoonlijk onthaal en de ruimere aanpak, gaande van minimale counseling tot psychosociale begeleiding en eventuele psychotherapeutische interventies zoals bv. contingency management.

Concreet

De intakeprocedure (gesprek met een hulpverlener – raadpleging en urinescreening bij de arts) bepaalt of iemand weerhouden wordt in het substitutieprogramma. In overleg met de hulpverlener wordt er een behandelingsplan opgesteld met haalbare doelstellingen op korte en op lange termijn. De vervangingsmedicatie kan voorzien worden in de instelling zelf (‘centrale verstrekking’) of afgeleverd worden door een apotheker. Dit is afhankelijk van de individuele situatie van elke persoon. Het informed consent formulier wordt ondertekend door de arts, de patiënt en de apotheker: hier staat belangrijke informatie op betreffende het programma. Regelmatige gesprekken met de hulpverlener en de arts staan toe dat het behandelingsprogramma kan aangepast worden aan de noden van de patiënt. Binnen het programma is er ook aandacht voor andere ziektes die verbonden zijn aan de verslavingsproblematiek zoals bv. depressie, angst, hepatitis C. Gezien substitutiemedicatie gevaarlijke bijwerkingen heeft, wordt er veel aandacht besteed aan het bijgebruik van andere drugs en sommige medicijnen.

Methadoneprogramma opiaten

Een opiaatonderhoudsbehandeling kan voordelen bieden aan een persoon die kampt met een heroïneverslaving. Dit kan sterk verschillen van persoon tot persoon. Voor een jongere heroïneverslaafde kan het de weg naar de hulpverlening vereenvoudigen. De medicatie helpt om de ontwenningssymptomen op te vangen, werkt stabiliserend en brengt zo rust in het leven van de verslaafde en zijn omgeving, rust om problemen op andere levensdomeinen aan te pakken. Voor de oudere, chronisch verslaafde werkt de medicatie schadebeperkend. Lijden en pijn worden dragelijk en kleine veranderingen in het leven worden nog mogelijk.

Vaststellen welke vorm van behandeling precies nodig is voor welke verslaafde, is niet eenvoudig. Multidisciplinair overleg, zowel met de eigen hulpverleners als met externe behandelpartners zijn hierbij een noodzakelijke hulp. Fundamenteel hierin blijft natuurlijk de mening en de hulpvraag van de patiënt.